INGEZONDEN - De weerstand tegen Chan Santokhi was geen verschijnsel van de laatste jaren. Die weerstand vond haar oorsprong in zijn periode als minister van Justitie en Politie, vanaf 2005. In die rol zette hij stappen om de rechtsstaat te versterken, politie en justitie werden weerbaarder, en het principe dat niemand boven de wet staat, werd nadrukkelijker uitgedragen. Geen loze woorden, maar daden, en precies daar begon het probleem voor degenen die gewend waren dat macht boven recht stond.
Op een cruciaal moment deed Santokhi iets wat velen vóór hem niet durfden: hij raakte aan de kern van straffeloosheid. Toen hij in 2005 minister van Justitie en Politie werd, begon hij de rechtsstaat weer inhoud te geven. Vanaf dat moment werd Santokhi niet alleen een politicus, maar een obstakel. En obstakels worden in de Surinaamse politiek zelden netjes opzijgeschoven, ze worden aangevallen. Met campagnes, met het systematisch bespelen van de publieke opinie.
Een kantelpunt daarin was het strafproces rond de Decembermoorden van 1982. Na decennia van stilstand kwam deze zaak opnieuw voor de rechter. Daarmee werd een gevoelige grens doorbroken, die van langdurige straffeloosheid. Tegelijkertijd is het een feit dat er pogingen zijn gedaan om dit proces te beïnvloeden of te stoppen, onder meer via politieke en juridische middelen, waaronder de amnestiewet. Dat onderstreept hoe beladen deze kwestie was en nog steeds is binnen de Surinaamse samenleving.
De felste aanvallen tegen Santokhi, kwamen zelden voort uit een zuiver debat over beleid. Ze kwamen voort uit oude belangen, oude netwerken en oude angsten. Angst voor wat er gebeurde als recht werkelijk consequent werd toegepast. Noem hem racist, noem hem landverrader, noem hem wat je ook wilt, zolang de aandacht maar weggaat van de kern. De rechtsstaat begon eindelijk mensen te raken die zich jarenlang onaantastbaar en machtig waanden.
De scherpe kritiek en beschuldigingen richting Santokhi, variërend van politieke aanvallen tot persoonlijke kwalificaties, moeten ook in dat licht worden gezien. Ze waren niet alleen een reactie op beleid, maar maakte deel uit van een bredere politieke strijd waarin beeldvorming een grote rol speelde. Wat daarbij zorgelijk was, was dat een deel van de jongere generatie deze geschiedenis slechts fragmentarisch kent. Zonder volledig inzicht in wat er in 1982 gebeurde, en wat de nasleep daarvan was, ontstaat er ruimte voor eenzijdige interpretaties en polarisatie.
De kernvraag blijft daarom groter dan één persoon, hoe gaat Suriname om met zijn verleden, en welke plaats krijgt de rechtsstaat daarin? Want een rechtsstaat vraagt offers. Het betekent dat ook machtige personen ter verantwoording kunnen worden geroepen, ongeacht politieke positie of populariteit. Als samenleving staat Suriname voor de uitdaging om voorbij emotie en partijpolitiek te kijken. Niet om het eens te worden over alles, maar om het eens te worden over één fundamenteel principe, recht moet prevaleren boven macht. Dat is de werkelijke prijs van de rechtsstaat.
Rens Hoeba
