INGEZONDEN - Een land wordt niet sterk door de aanwezigheid van goede wetten alleen. Een land wordt sterk wanneer instituties functioneren, regels worden nageleefd, bestuurders verantwoordelijkheid nemen en burgers erop kunnen vertrouwen dat de overheid rechtvaardig, transparant en voorspelbaar handelt.

Voor Suriname ligt hier een belangrijke ontwikkelingsopgave. Economische groei, natuurlijke hulpbronnen, investeringen en overheidsprogramma’s kunnen pas duurzame resultaten opleveren wanneer zij worden gedragen door sterke instituties en goed bestuur.

Sterke instituties

Sterke instituties vormen het fundament van een stabiele samenleving. Ministeries, rechterlijke instanties, politie, onderwijsinstellingen, gezondheidsdiensten, toezichthouders en andere publieke organisaties moeten niet afhankelijk zijn van de persoon die tijdelijk aan het hoofd staat.

Een sterke instelling werkt volgens:

• duidelijke wetten en procedures;
• professionele standaarden;
• vaste verantwoordelijkheden;
• deskundig personeel;
• controle- en verantwoordingsmechanismen;
• betrouwbare administratie en informatievoorziening;
• continuïteit van beleid.

Een land moet worden bestuurd door sterke instituties en niet door sterke individuen.

Wanneer instituties zwak zijn, ontstaat ruimte voor willekeur, politieke beïnvloeding, vriendjespolitiek, corruptie en inefficiëntie. Wanneer instituties sterk zijn, blijft de overheid functioneren, ongeacht welke regering of minister aan de macht is.

Goed bestuur

Goed bestuur betekent meer dan het uitvoeren van overheidstaken. Het betekent dat de overheid doelmatig, rechtmatig, integer, participatief en resultaatgericht handelt.

Goed bestuur heeft duidelijke doelen en meetbare resultaten. Beleidsplannen moeten daarom niet alleen aangeven wat de regering wil doen, maar ook:

wie verantwoordelijk is, hoeveel het kost, wanneer het resultaat moet worden bereikt en hoe wordt vastgesteld of het doel daadwerkelijk is gehaald.

Daarom zijn prestatie-indicatoren, jaarlijkse evaluaties en openbare rapportages noodzakelijk.

Een ministerie dat jaarlijks miljoenen uitgeeft, moet kunnen aantonen welke maatschappelijke resultaten daarvoor zijn bereikt.

Transparantie

Transparantie is een belangrijk instrument tegen corruptie en misbruik van publieke middelen.

Burgers hebben het recht te weten:

• hoe publieke middelen worden besteed;
• welke projecten worden uitgevoerd;
• wie verantwoordelijk is;
• welke contracten worden afgesloten;
• welke concessies worden verleend;
• welke resultaten worden bereikt;
• waarom bepaalde besluiten worden genomen.

Transparantie betekent niet dat alle overheidsinformatie zonder uitzondering openbaar moet zijn. Nationale veiligheid, privacy en bepaalde gevoelige onderzoeken kunnen bescherming vereisen. Maar geheimhouding moet de uitzondering zijn en transparantie het uitgangspunt.

Een moderne overheid zou daarom zoveel mogelijk informatie digitaal toegankelijk moeten maken: begrotingen, aanbestedingen, projecten, vergunningen, beleidsresultaten en relevante overheidsstatistieken.

Rechtszekerheid

Geen economie en geen samenleving kunnen duurzaam functioneren zonder rechtszekerheid.

Burgers en bedrijven moeten weten:

dat dezelfde regels voor iedereen gelden.

Rechtszekerheid betekent dat wetten duidelijk zijn, dat besluiten voorspelbaar zijn en dat burgers zich kunnen verdedigen wanneer de overheid of een andere partij hun rechten schendt.

Ook investeerders hebben rechtszekerheid nodig. Zij moeten erop kunnen vertrouwen dat contracten worden gerespecteerd, eigendomsrechten worden beschermd en vergunningen niet willekeurig worden ingetrokken.

Voor Suriname is dit bijzonder belangrijk bij vraagstukken rond grond, mijnbouw, bosbouw, olie en gas, belastingen, investeringen en publieke aanbestedingen.

Economische ontwikkeling zonder rechtszekerheid leidt uiteindelijk tot onzekerheid en ongelijkheid.

Verantwoord leiderschap

Sterke instituties beginnen bij verantwoord leiderschap.

Een minister, directeur, bestuurder of leidinggevende beheert geen persoonlijk bezit. Hij of zij beheert publieke verantwoordelijkheid.

Verantwoord leiderschap betekent:

• het algemeen belang boven persoonlijk belang plaatsen;
• besluiten nemen op basis van feiten en wetgeving;
• verantwoordelijkheid nemen voor resultaten;
• fouten erkennen en corrigeren;
• belangenconflicten vermijden;
• deskundigheid respecteren;
• medewerkers professioneel behandelen;
• verantwoording afleggen aan samenleving en parlement.

Een leider moet niet alleen vragen:

“Wat kan ik vandaag bereiken?”

maar vooral:

“Welke instelling laat ik achter wanneer mijn termijn voorbij is?”

Dat is het verschil tussen macht uitoefenen en een land dienen.

Controle en tegenmacht

Goed bestuur vereist ook controle.

Geen enkele instelling zou onbeperkte macht moeten hebben. Daarom zijn onafhankelijke controlemechanismen noodzakelijk.

Daarbij zijn onder andere belangrijk:

• De Nationale Assemblee;
• de rechterlijke macht;
• onafhankelijke toezichthouders;
• de Rekenkamer;
• interne controle;
• onafhankelijke audit;
• de Centrale Landsaccountantsdienst;
• een vrije en professionele media;
• maatschappelijke organisaties;
• burgers.

Controle is geen aanval op de regering. Controle is een noodzakelijke voorwaarde voor betrouwbaar bestuur.

Digitalisering als instrument voor goed bestuur

Suriname kan veel problemen verminderen door de overheid verder te digitaliseren.

Een moderne digitale overheid kan bijvoorbeeld zorgen voor:

• digitale grondregistratie;
• elektronische aanbestedingen;
• digitale vergunningen;
• online belastingadministratie;
• digitale bevolkingsregistratie;
• elektronische dossiers;
• geïntegreerde overheidsdatabases;
• realtime financiële monitoring;
• openbare dashboards met beleidsresultaten.

Digitalisering vermindert niet automatisch corruptie, maar maakt processen controleerbaarder, traceerbaarder en minder afhankelijk van individuele ambtenaren.

Van persoonlijke macht naar institutionele kracht

Een van de grootste bestuurlijke uitdagingen is dat beleid soms te sterk afhankelijk wordt van personen.

Wanneer een goede minister vertrekt en het beleid onmiddellijk instort, was er geen sterk systeem.

Wanneer een directeur vertrekt en alle kennis met hem of haar verdwijnt, is de organisatie onvoldoende geïnstitutionaliseerd.

Daarom moet kennis worden vastgelegd in:

• wetgeving;
• procedures;
• databanken;
• beleidsdocumenten;
• opleidingssystemen;
• institutionele archieven;
• digitale systemen.

Persoonlijke kwaliteiten zijn belangrijk, maar institutionele continuïteit is belangrijker.

Een nieuwe bestuurscultuur

Suriname heeft behoefte aan een bestuurscultuur waarin prestaties, integriteit en verantwoordelijkheid centraal staan.

Niet:

“Wie ken je?”

maar:

“Wat zijn je kwalificaties?”

Niet:

“Wie heeft je geholpen?”

maar:

“Wat heb je gepresteerd?”

Niet:

“Hoeveel macht heb je?”

maar:

“Hoeveel verantwoordelijkheid draag je?”

Niet:

“Hoeveel geld is uitgegeven?”

maar:

“Wat heeft de samenleving ervoor teruggekregen?”

Dat vraagt om professionalisering van het ambtenarenapparaat, betere selectie van leidinggevenden, permanente opleiding, duidelijke prestatieafspraken en consequente handhaving van integriteitsregels.

De overheid als betrouwbare partner

De relatie tussen burger en overheid moet gebaseerd zijn op vertrouwen.

De burger moet erop kunnen rekenen dat:

• de overheid haar afspraken nakomt;
• wetten worden gehandhaafd;
• publieke middelen zorgvuldig worden beheerd;
• overheidsdiensten toegankelijk zijn;
• klachten serieus worden behandeld;
• corruptie wordt aangepakt;
• gelijke gevallen gelijk worden behandeld.

Maar vertrouwen ontstaat niet door communicatie alleen.

Vertrouwen ontstaat wanneer mensen de kwaliteit van bestuur dagelijks ervaren.

Een burger die zijn grondzaken binnen redelijke tijd kan regelen, een ondernemer die eerlijk een vergunning kan verkrijgen, een patiënt die toegang heeft tot goede zorg en een jongere die kwalitatief onderwijs krijgt, ervaart goed bestuur rechtstreeks.

Slot: bouwen aan een sterke staat

Suriname beschikt over belangrijke natuurlijke rijkdommen, een strategische geografische ligging en een bevolking met veel kennis en talent. Maar natuurlijke rijkdommen alleen maken een land niet rijk.

De echte rijkdom van een staat ligt uiteindelijk in de kwaliteit van zijn mensen en de kracht van zijn instituties.

Daarom moet de ontwikkeling van Suriname niet uitsluitend worden gemeten aan economische groei, overheidsinkomsten of grote projecten. We moeten ook kijken naar de kwaliteit van onze rechtsstaat, de betrouwbaarheid van onze instituties, de transparantie van het bestuur en de verantwoordelijkheid van onze leiders.

De opdracht voor de komende jaren moet daarom helder zijn:

sterke instituties, goed bestuur, transparantie, rechtszekerheid en verantwoord leiderschap.

Want wanneer instituties sterk zijn, blijft beleid bestaan.

Wanneer rechtszekerheid sterk is, ontstaat vertrouwen.

Wanneer transparantie sterk is, wordt corruptie moeilijker.

Wanneer leiders verantwoordelijkheid nemen, groeit het vertrouwen van de samenleving.

Een sterke staat begint niet bij sterke personen. Een sterke staat begint bij sterke instituties die de samenleving dienen.

Errick Spence