Mijn naam is Jupta Itoewaki, geboren in Kawemhakan, Sipaliwini, op 18 februari 1988. In april 2018 richtte ik samen met Granman der Wayana Inheemsen, Ipomadi Pelenapin, de stichting Mulokot op, om het Wayana-volk te kunnen vertegenwoordigen en ontwikkeling te brengen in onze dorpen. Ik ben ook de voorzitter. In juni 2018 werd ik op voordracht van de VIDS toegelaten tot een opleiding in Genève bij het Hoge Commissariaat voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties (OHCHR), op het gebied van mensenrechten, maar voornamelijk Inheemse rechten. Ik heb aan verschillende protestmanifestaties deelgenomen, zoals in februari 2019 voor Royal Torarica in Paramaribo toen de regering gastheer was van een Klimaatconferentie en in april 2019 voor het United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues (UNPFII) in New York. In deze gevallen had ik een hand voor de mond geschminkt. Tijdens de UNPFII 2019 maakte ik een interventie. In mijn interventie had ik het voornamelijk over hoe de staat Suriname zich niet houdt aan de uitspraak van het Kalina en Lokono vonnis, en dat het SSCC programma van de NGO’s nadelig zal zijn voor de Inheemsen in het Zuiden. Tijdens de klimaatmars in Den Haag (september 2019) was ik ook een van de sprekers.
Het thema dit jaar voor International Youth day is “Youth Engagement” samen met de Youth Advisory Group van de UNFPA Suriname (YAG) wil ik jongeren bewust maken waarom hun betrokkenheid zo belangrijk is. Ik zal vertellen waarom ik als jonge Wayana-vrouw betrokken ben met Inheemse rechten en wat dat precies voor mij betekend. Inheemse rechten zijn niets anders dan mensenrechten die gelden voor iedereen. Door de VN zijn daarom verdragen en afspraken gemaakt over het beschermen van mensenrechten. Denk maar aan het “Universele verklaring van de rechten van de mens”. Ook voor Inheemse rechten is er zo een verdrag “de verklaring over de rechten van Inheemse volkeren” die in 2007 door de VN werd aangenomen. Enkele voorbeelden van mensen (Inheemse) rechten zijn: het recht op onderwijs, recht op schoon drinkwater, recht op participatie, het recht op vrije meningsuiting of het kiesrecht. Wat een belangrijk onderdeel uitmaakt bij Inheemse rechten, zijn de collectieve rechten, omdat het bij Inheemsen voornamelijk gaat om de in stamverband levende mensen. De collectieve rechten zijn voor de ontwikkeling en bescherming van een volk. Als jonge Inheemse vrouw vind ik dat Inheemse rechten worden genegeerd door overheden. Ook erkenning van Inheemsen als burgers van een land valt onder een mensenrecht. Door mij bezig te houden met Inheemse rechten, kom ik dus automatisch op voor mijn eigen rechten alsook de rechten van andere Inheemsen die dat niet instaat zijn te doen. Ik vecht voor de wettelijke erkenning van alle Inheemsen in Suriname.
Er zijn organisaties die zich bezighouden met Inheemse rechten, zoals de VN. De VN biedt speciaal voor Inheemsen platforms aan, zoals de UNPFI en de EMRIP, waar alle Inheemses jaarlijks aan kunnen deelnemen. Ook heeft de VN opleidingen voor Inheemse vertegenwoordigers, denk maar aan de OHCHR Indigenous Fellowship programme. Inheemse over de hele wereld kunnen zich registreren voor deze platforms of opleidingen die de VN biedt. Natuurlijk zijn daar criteria aan verbonden waar elk Inheemse aan moet voldoen. Deze pandemie heeft heel wat beperkingen gebracht in mijn advocacy voor Inheemse rechten. Ook niet naar de gemeenschappen kunnen gaan om de verhalen te horen van “the voices on the ground” is erg lastig. Ook de Inheemsen zijn heel zwaar getroffen door deze pandemie. Tijdens deze pandemie werd alweer duidelijk hoe de overheid, de Inheemse in het achterland vergeet. De noodfonds bedoeld voor “COVID relieve”, hebben de Inheemsen niet of nauwelijks bereikt. Heel veel hebben wij zelf moeten doen door zelf fondsen te werven voor voeding, sanitaire spullen, disinfectants, etc... alsof Inheemsen al dagelijks niet genoeg uitdagingen hebben.
Aan de beleidsmakers wil ik meegeven om de Inheemse mee te nemen in hun beleid. Laat Inheemsen participeren en mede bepalen in beleidsbeslissingen, vooral als het gaat om Inheems beleid. Wat wij zelf kunnen doen als Inheemse gemeenschap is om steeds onze stem te laten horen. Sabi sa na joe leti!! We kunnen niet steeds toestaan dat andere beslissingen voor ons blijven maken, zonder om eerst met ons te overleggen. Aan alle (Inheemse) jongeren over de hele wereld wil ik zeggen: NOTHING ABOUT US, WITHOUT US!!!
