De kloof tussen mensenrechten die in Suriname wettelijk zijn gegarandeerd en de daadwerkelijke toepassing daarvan in de praktijk is een van de belangrijke aandachtspunten die naar voren zijn gekomen tijdens een tweedaags bezoek van vertegenwoordigers van de InterAmerikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens (IACHR). Journalisten en maatschappelijke organisaties hebben tijdens afzonderlijke sessies hun ervaringen gedeeld over onder meer vrijheid van meningsuiting, discriminatie, transparantie, toegang tot rechten en de uitvoering van bestaande wetgeving.

Het bezoek vond donderdag en vrijdag plaats op uitnodiging van de Surinaamse Vereniging van Journalisten (SVJ). Pedro Vaca Villarreal, speciaal rapporteur voor de vrijheid van meningsuiting van de IACHR, en Daniel Corredor Llorente, mensenrechtenspecialist bij het Bureau van de Speciale Rapporteur voor de Vrijheid van Meningsuiting, voerden gesprekken met journalisten, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen.

De informatie die tijdens het bezoek is verzameld, wordt meegenomen in een landenrapport over Suriname. De IACHR-vertegenwoordigers voeren in het kader daarvan ook gesprekken met overheidsautoriteiten. De rapportage maakt deel uit van het bredere werk van het InterAmerikaanse mensenrechtensysteem in het westelijk halfrond.

Het bezoek stond daarnaast in het teken van het Rickey Singh Initiative for Journalistic Excellence in the Americas. Dit initiatief van het Bureau van de Speciale Rapporteur voor de Vrijheid van Meningsuiting is vernoemd naar de invloedrijke Caribische journalist Rickey Singh (1937-2025) en richt zich op versterking van journalistieke kwaliteit, geloofwaardigheid en onafhankelijkheid.

De eerste dag begon met overleg tussen de IACHR-vertegenwoordigers en het bestuur van de SVJ over het doel en programma van het bezoek. Daarna volgde een interactieve sessie met ongeveer 25 journalisten en vertegenwoordigers van de mediasector.

Het Rickey Singh Initiative zoekt in Noord- en Zuid-Amerika en het Caribisch gebied naar breed gedragen uitgangspunten voor journalistieke excellentie. Daarbij staan professionele standaarden, redactionele transparantie en vrijwillige zelfregulering centraal. Uitgangspunt is dat verbetering van de journalistieke kwaliteit vanuit de mediasector zelf moet plaatsvinden en niet door grotere controle van de overheid.

SVJ-voorzitter Nita Ramcharan zei bij de opening dat deze benadering aansluit bij de discussie die ook binnen de Surinaamse journalistiek wordt gevoerd. “We praten veel over persvrijheid en de omstandigheden waaronder journalisten hun werk moeten doen. Maar persvrijheid brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. De kwaliteit en geloofwaardigheid van onze journalistiek, onze onafhankelijkheid en het vertrouwen dat de samenleving in ons stelt, zijn minstens zo belangrijk”, stelde Ramcharan.

Volgens haar moet worden gezocht naar manieren waarop de mediasector zelf hogere professionele standaarden en zelfregulering kan ontwikkelen zonder dat de journalistieke vrijheid wordt aangetast.

Tijdens de sessie kregen de journalisten ook gelegenheid hun eigen ervaringen, problemen en uitdagingen met de IACHR-vertegenwoordigers te delen. Vrijheid van meningsuiting werd daarbij breder besproken dan uitsluitend vanuit de journalistiek. Het recht om informatie te zoeken, te ontvangen en te verspreiden is een fundamenteel recht van iedere burger en essentieel voor deelname aan een democratische samenleving.

Op de tweede dag werd een rondetafelgesprek gehouden met maatschappelijke organisaties. Onder meer Projekta, Wan Okasi, IKSUR, Stichting 8 December, PAREA en de Ilse Henar Stichting voor Vrouwenrechten waren vertegenwoordigd. Ook namen vertegenwoordigers deel die zich bezighouden met kinderrechten en andere maatschappelijke vraagstukken.

Een terugkerend punt in de bijdragen was volgens de deelnemers de afstand tussen rechten die in de Grondwet en andere wetgeving zijn vastgelegd en de daadwerkelijke uitvoering daarvan.

De organisaties brachten ervaringen naar voren rond vrijheid van meningsuiting, discriminatie, ongelijkheid, vooroordelen en het ontbreken of onvoldoende functioneren van uitvoerende mechanismen binnen het overheidsbeleid. Ook het gebrek aan transparantie werd als knelpunt genoemd. Vertegenwoordigers van vrouwenorganisaties, de queer gemeenschap en andere groepen spraken over discriminatie die hun achterban ondanks wettelijke garanties nog ervaart.

Ook de verhouding tussen maatschappelijke organisaties en de overheid kwam aan de orde. Organisaties die voor bepaalde activiteiten afhankelijk zijn van overheidssubsidies kunnen volgens deelnemers in een kwetsbare positie terechtkomen wanneer zij tegelijkertijd kritisch tegenover overheidsbeleid staan. Er werden ervaringen gedeeld waarbij kritiek volgens de betrokkenen niet wordt gewaardeerd en financiële ondersteuning onder invloed kan komen te staan van politieke verhoudingen.

Vaca Villarreal omschreef de rondetafel als een bijzondere gelegenheid om rechtstreeks informatie van verschillende maatschappelijke groepen te verzamelen. De IACHRvertegenwoordigers gaven de deelnemers ook praktische informatie over mogelijkheden binnen het Inter-Amerikaanse mensenrechtensysteem. Journalistenorganisaties en maatschappelijke groepen kregen uitleg over waar zij terechtkunnen wanneer zij menen dat vrijheid van meningsuiting of andere fundamentele rechten worden geschonden.

Een belangrijke aanbeveling was om incidenten systematisch te documenteren en dossiers op te bouwen. Daarin kunnen feiten, correspondentie, overheidsbesluiten en andere relevante stukken worden vastgelegd. Hierdoor kunnen niet alleen individuele gevallen beter worden onderbouwd, maar kunnen op termijn ook patronen zichtbaar worden.

Voor Ramcharan was vooral de rondetafel met de maatschappelijke organisaties een eyeopener. Volgens haar werd duidelijk hoe vaak er vanuit verschillende sectoren wordt gewezen op wetgeving en besluiten die wel bestaan, maar waarvan de praktische uitvoering achterblijft.

Ook mensenrechteneducatie verdient volgens haar meer aandacht. Burgers moeten niet alleen rechten hebben, maar ook weten welke rechten zij hebben, hoe zij daarvan gebruik kunnen maken en waar zij terechtkunnen wanneer deze worden geschonden. Zonder uitvoering en voldoende bewustwording bestaat het risico dat wettelijke garanties in de praktijk dode letters blijven.

Ramcharan zegt dat de twee gasten onder de indruk waren van de informatie die zowel journalisten als maatschappelijke organisaties naar voren brachten. Zij verwacht dat de rapportage die uit het bezoek voortvloeit ook impact kan hebben op de verdere bescherming en daadwerkelijke uitvoering van mensenrechten in Suriname.

De SVJ is tevreden dat zij het bezoek heeft kunnen faciliteren. Het is volgens Ramcharan van belang dat Surinaamse ervaringen worden meegenomen in de bredere Inter-Amerikaanse discussie over vrijheid van meningsuiting, journalistieke kwaliteit en mensenrechten. De vereniging is daarnaast verheugd dat het Rickey Singh Initiative ondersteuning vindt in Suriname. De uitgangspunten sluiten aan bij het streven van de SVJ naar versterking van journalistieke kwaliteit en zelfregulering met behoud van volledige persvrijheid en journalistieke onafhankelijkheid.

De bijeenkomsten werden gehouden in het Redmond Pop-Up Café, een ontmoetingsplek voor onder meer journalisten en maatschappelijke organisaties, waar ook politici welkom zijn voor open gedachtewisselingen.

Wilfred Leeuwin

Secretaris