INGEZONDEN - Het wijzigen van de Grondwet hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. In elke volwassen democratische rechtsstaat worden grondwetten aangepast wanneer de samenleving verandert. Maar wanneer grondwetswijzigingen worden ingezet als politiek instrument of als middel tot vergelding, komt de democratische rechtsorde in ernstig gevaar.
De grondwetswijziging draagt alle kenmerken van een gevaarlijke ontwikkeling. Het oogmerk van de voorgestelde grondwetswijzigingen lijkt niet het herstellen van institutionele balans, maar het afrekenen met het Openbaar Ministerie en de Rechterlijke Macht. Dus, de NDP wil een juridische coup plegen om het Openbaar Ministerie uit te schakelen. De context laat weinig ruimte voor twijfel: “de arrestatie en detentie van NDP-DNA-lid Ashwin Adhin, vormen de directe achtergrond van deze voorstellen”.
Suriname kampt al jaren met een schrijnend tekort aan rechters. In zo’n situatie is het verkorten van de actieve loopbaan van ervaren juristen geen rationele keuze. Integendeel, het risico bestaat dat waardevolle kennis en ervaring verloren gaan, terwijl de rechtspraak juist stabiliteit en continuïteit nodig heeft. Als het werkelijk om versterking van de rechtsstaat zou gaan, zou het logischer zijn om de pensioenleeftijd van rechters te verhogen naar bijvoorbeeld 75 jaar.
Internationaal is leeftijd op zichzelf geen belemmering voor scherp en onafhankelijk functioneren. In tal van landen blijven rechters op hoge leeftijd actief zolang hun deskundigheid en onafhankelijkheid buiten kijf staan. Het debat zou daarom moeten gaan over kwaliteit, capaciteit en onafhankelijkheid, niet over leeftijd als politiek instrument. In Amerika, een zeer hoog ontwikkeld land, wordt de strafzaak tegen de Venezolaanse president Nicolás Maduro behandeld door een 92-jarige Amerikaanse federale rechter.
Toch wordt hier het tegenovergestelde voorgesteld. In plaats van de pensioenleeftijd te verhogen, wil de NDP, de pensioenleeftijd van de PG juist terugbrengen naar 65 jaar. De focus ligt opvallend eenzijdig op de Procureur Generaal, terwijl het werkelijke probleem elders ligt, namelijk het structurele tekort aan officieren en hoofdofficieren van justitie. Als men werkelijk bezorgd is over een efficiënte rechtspleging, zou investeren in opleiding en versterking van het OM prioriteit moeten hebben.
De timing van deze voorstellen is daarom onmogelijk los te zien van recente strafrechtelijke ontwikkelingen rond voormalige politieke ambtsdragers. Volgens de Surinaamse Grondwet kan vervolging van politieke ambtsdragers alleen plaatsvinden na toestemming van De Nationale Assemblee.
Dit mechanisme bestaat juist om de rechtsstaat te beschermen en politieke manipulatie van strafvervolging te voorkomen. Wanneer echter de indruk ontstaat dat wetgeving wordt aangepast als reactie op individuele strafzaken, ontstaat een gevaarlijk precedent. Wetten moeten algemeen, neutraal en toekomstgericht zijn, niet geschreven met één persoon in gedachten.
De politieke geschiedenis van Suriname biedt een duidelijke waarschuwing. De Amnestiewet van 5 april 2012, die de strafvervolging rond de Decembermoorden stopzette, werd eveneens verdedigd als een noodzakelijke politieke stap. Achteraf is die beslissing uitgegroeid tot een blijvende smet op de Surinaamse rechtsstaat en het internationale imago van het land.
De geschiedenis leert dat politieke deals rond ingrijpende wetgeving zelden standhouden in het oordeel van de tijd. Daarom is het des te zorgwekkender dat signalen circuleren dat coalitiepartijen mogelijk worden gepaaid met functies, posten of beloftes om deze voorstellen te steunen. Grondwetswijzigingen vereisen het hoogste niveau van nationale consensus en integriteit. Wanneer zij het resultaat worden van politieke ruilhandel, ondermijnen zij het vertrouwen in de democratie.
Wet en recht horen boven personen te staan. Niemand staat boven de wet, ongeacht functie, partij of politieke kleur. Dat is de kern van de rechtsstaat. Juist daarom moet elke wijziging van de Grondwet met uiterste zorgvuldigheid worden benaderd. Niet vanuit emotie, niet vanuit rancune, en zeker niet vanuit korte-termijnpolitiek. Want zodra de Grondwet verandert in een politiek wapen, verliest zij haar belangrijkste functie namelijk, het beschermen van de democratie tegen de macht van de politiek zelf.
Idris Naipal
